Bộ này đã có mấy nước nhiều ngôn ngữ, nhưng chúng chia theo vùng: ở Thuỵ Sĩ chọn bang là chọn một thứ tiếng, ở Phần Lan thì vùng ven biển nói thứ tiếng thứ hai. Maroc chia theo cách khác hẳn — theo việc.
Cùng một người, cùng một ngày: nói tiếng địa phương ở nhà và ngoài chợ, đọc giấy tờ hành chính bằng tiếng Ả Rập chuẩn, họp và ký hợp đồng bằng tiếng Pháp. Bạn sẽ phải làm y như vậy — nghĩa là cần hai thứ tiếng, không phải một.
Ba cửa vào Maroc không mở bằng nhau
- Đi làm — cửa có, tập trung ở sản xuất công nghiệp phục vụ thị trường châu Âu, năng lượng tái tạo, dịch vụ doanh nghiệp và du lịch.
- Đi chơi — rộng, thủ tục với nhiều quốc tịch thuận và hạ tầng du lịch dày.
- Đi học — cửa có, nhiều chương trình theo hệ Pháp; đây là lựa chọn đáng cân nhắc cho người đã có nền tiếng Pháp.
- Ở lại — có đường, gắn với tư cách lao động, đầu tư hoặc quan hệ gia đình.
Ba lớp tiếng dùng cho ba việc
- Tiếng địa phương là lớp đời sống — chợ, hàng xóm, thợ, taxi. Đây là lớp giúp bạn sống dễ chịu, và nó khác đáng kể với tiếng Ả Rập trong sách.
- Tiếng Ả Rập chuẩn là lớp giấy tờ — văn bản nhà nước, biển hiệu chính thức, hợp đồng bản gốc.
- Tiếng Pháp là lớp công việc — kinh doanh, kỹ thuật, giáo dục bậc cao, và rất nhiều thủ tục thực tế. Với người nước ngoài thì đây là lớp cần trước tiên.
- Có thêm một ngôn ngữ bản địa nữa cũng ở vị trí chính thức, phổ biến hơn ở một số vùng — biết trước để không bất ngờ khi thấy ba dạng chữ trên cùng một biển báo.
Điều nên rút ra: nếu bạn đã có nền tiếng Pháp thì Maroc là một trong những nước dễ khởi động nhất ngoài châu Âu. Nếu chưa có, hãy coi tiếng Pháp là khoản đầu tư bắt buộc chứ không phải tuỳ chọn — và phần thưởng là nó dùng được ở nhiều nước khác nữa.
Gần châu Âu: vừa là cơ hội vừa là điều dễ hiểu sai
- Vị trí sát châu Âu là lý do nhiều nhà máy đặt ở đây để phục vụ thị trường bên kia — nên nhóm việc kỹ thuật và quản lý sản xuất có nhu cầu thật.
- Nhưng gần không có nghĩa là thuộc. Cư trú ở đây không mở ra quyền gì ở châu Âu, và đây là chỗ nhiều người hiểu sai nhất.
- Chiều ngược lại cũng vậy: giấy tờ châu Âu không tự cho bạn quyền làm việc ở đây. Mỗi bên có hệ riêng — hỏi cơ quan có thẩm quyền của chính nước này.
- Và đừng bỏ qua lớp thứ tư là tiếng Anh: nó đang lan nhanh trong giới trẻ và trong một số ngành công nghệ, nhưng chưa thay được tiếng Pháp ở tầng ra quyết định. Dùng được để phỏng vấn ban đầu, chưa đủ để ký kết.
Vùng và chi phí: khác nhau rõ hơn diện tích gợi ý
- Vùng ven biển phía tây là nơi tập trung công nghiệp, cảng và phần lớn việc làm chuyên môn, với chi phí ở cao hơn.
- Vùng nội địa và vùng núi có nhịp sống và chi phí khác hẳn, nhưng ít việc chuyên môn hơn.
- Khí hậu cũng lệch lớn: ven biển ôn hoà, nội địa nóng khô, vùng núi có mùa lạnh thật và có tuyết — điều nhiều người không hình dung khi nghĩ tới Bắc Phi.
- Múi giờ cũng là chi tiết đáng biết: nước này lệch với Việt Nam khá nhiều nên gọi về nhà phải canh giờ, và có giai đoạn trong năm mức lệch ấy còn thay đổi. Tra trước bằng công cụ khoảng cách để thấy cả quãng đường lẫn chênh lệch giờ.
Ba điều người ta hay tưởng sai về Maroc
- "Nói tiếng Ả Rập là đủ." Không — tiếng dùng trong công việc phần lớn là tiếng Pháp, và tiếng địa phương khác tiếng Ả Rập trong sách.
- "Gần châu Âu nên giấy tờ thông sang." Không thông. Hai hệ riêng biệt.
- "Bắc Phi nên nóng quanh năm." Vùng núi có mùa lạnh và tuyết; khí hậu lệch lớn theo vùng.
Kiểm gì trước khi quyết
- Trình độ tiếng Pháp của mình — đây là lớp cần trước tiên cho công việc.
- Vùng nào, và chi phí cùng khí hậu ở đúng nơi đó.
- Ngành của mình có nằm trong nhóm sản xuất phục vụ thị trường bên ngoài không.
- Ai làm hồ sơ giấy phép lao động, và điều kiện hiện hành ra sao.
- Hiệu lực hộ chiếu, kiểm bằng công cụ hiệu lực hộ chiếu.
Mọi điều kiện cụ thể đổi theo thời gian và theo từng trường hợp. Trang này mô tả cấu trúc: hỏi cơ quan có thẩm quyền của Maroc cho việc thị thực, cư trú và lao động, hỏi cơ quan đại diện Việt Nam cho việc của công dân Việt Nam ở nước ngoài, hỏi luật sư khi có ràng buộc pháp lý — rồi dừng ở đó.
"Ba thứ tiếng chia theo việc" nghĩa là gì?
Nghĩa là cùng một người, cùng một ngày, dùng ba thứ tiếng cho ba việc: tiếng địa phương ở nhà và ngoài chợ, tiếng Ả Rập chuẩn cho giấy tờ hành chính, tiếng Pháp cho họp hành và hợp đồng. Khác với Thuỵ Sĩ hay Phần Lan nơi ngôn ngữ chia theo vùng.
Người Việt nên học thứ tiếng nào trước?
Tiếng Pháp, vì đó là lớp công việc — kinh doanh, kỹ thuật, giáo dục bậc cao và rất nhiều thủ tục thực tế. Nếu bạn đã có nền tiếng Pháp thì đây là một trong những nước dễ khởi động nhất ngoài châu Âu; nếu chưa thì hãy coi đó là khoản đầu tư bắt buộc, và nó dùng được ở nhiều nước khác nữa.
Ở gần châu Âu thì giấy tờ có thông sang không?
Không. Cư trú ở đây không mở ra quyền gì ở châu Âu, và chiều ngược lại cũng vậy — giấy tờ châu Âu không tự cho bạn quyền làm việc ở đây. Mỗi bên có hệ riêng, phải hỏi cơ quan có thẩm quyền của chính nước này.
Khí hậu ở Maroc thế nào?
Lệch lớn theo vùng: ven biển ôn hoà, nội địa nóng khô, vùng núi có mùa lạnh thật và có tuyết — điều nhiều người không hình dung khi nghĩ tới Bắc Phi. Chi phí và loại việc cũng khác nhau rõ giữa ba vùng ấy.
