Đi Luxembourg: ở đây người nước ngoài không phải thiểu số

Ở phần lớn nước trong bộ này, người nước ngoài là thiểu số và phải tìm cách hoà vào một xã hội đã có sẵn hình dạng. Ở Luxembourg thì khác: gần một nửa dân số không mang quốc tịch nước này.

Hệ quả trước mắt rất dễ chịu — bạn không bị nhìn như người lạ, vì "người từ nơi khác tới" ở đây là chuyện bình thường. Nhưng chính sự dễ chịu ấy là cái bẫy: bạn có thể sống nhiều năm trong một lớp quốc tế mà chưa từng bước vào xã hội bản địa.

Ba cửa vào Luxembourg không mở bằng nhau

• Đi làm — cửa chính, tập trung mạnh ở tài chính, dịch vụ doanh nghiệp, công nghệ và các định chế quốc tế đặt tại đây.
• Đi học — cửa hẹp về số lượng, vì hệ đại học nhỏ; nhưng có chương trình dạy bằng tiếng Anh và tiếng Pháp.
• Ở lại — có đường theo khung chung của khối, và các bậc trên gắn với điều kiện ngôn ngữ cùng thời gian cư trú.
• Đi chơi — rộng, theo cửa sổ 90/180.

Cái bẫy nằm ở đâu, và vì sao nó khác Bỉ

• Ở Bỉ có hai thị trường lao động song song — tầng quốc tế và tầng bản địa — và chúng tuyển theo hai bộ tiêu chí khác hẳn nhau.
• Ở đây thì không phải hai thị trường mà là hai lớp xã hội chồng lên nhau trong cùng một thị trường. Bạn làm cùng công ty, ở cùng thành phố với người bản địa, nhưng đời sống ngoài giờ có thể chạy hoàn toàn bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp trong một cộng đồng quốc tế.
• Và vì lớp ấy đủ lớn để tự đủ, không có sức ép nào buộc bạn ra khỏi nó. Nhiều người phát hiện điều đó muộn — lúc cần tiếng bản địa cho bậc cư trú cuối, hoặc lúc con cái bắt đầu đi học.

Cách phòng: coi việc bước ra khỏi lớp quốc tế là một quyết định phải chủ động làm, có mốc và có kế hoạch, chứ đừng chờ hoàn cảnh đẩy — vì hoàn cảnh ở đây sẽ không đẩy.

Ba ngôn ngữ, và thứ tự ưu tiên cho người mới

• Tiếng Pháp là thứ đi xa nhất trong đời sống hằng ngày và trong nhiều thủ tục, nên với người Việt thì đây là khoản đầu tư đầu tiên nếu bạn chưa có.
• Tiếng Đức xuất hiện nhiều trong văn bản và báo chí, còn tiếng Luxembourg là tiếng nói của xã hội bản địa và thường gắn với các bậc cư trú cao hơn.
• Tiếng Anh dùng rộng trong tài chính và các định chế quốc tế — đủ để làm việc, không đủ để bước ra khỏi lớp quốc tế nói ở mục trên.

Một nước nhỏ mà thị trường lao động thì không nhỏ

• Mỗi ngày có một lượng rất lớn người từ các nước láng giềng sang đây làm việc rồi về, nên lực lượng lao động thực tế lớn hơn dân số nhiều lần.
• Nghĩa là bạn cạnh tranh với một thị trường rộng hơn biên giới — khác Slovenia, nơi bạn là người đi ra; ở đây là người ta đi vào.
• Mặt lợi: bạn cũng có lựa chọn sống bên kia biên giới cho rẻ hơn rồi đi làm sang. Nhưng khi làm vậy thì cư trú, bảo hiểm và thuế của bạn thuộc nước bạn ở, không thuộc nước bạn làm — tra cơ chế bằng công cụ cư trú thuế rồi hỏi người làm thuế.

Ba điều người ta hay tưởng sai về Luxembourg

• "Nhiều người nước ngoài nên dễ hoà nhập." Dễ sống, khó hoà nhập — hai việc khác nhau, và đây đúng là chỗ nhầm tốn thời gian nhất.
• "Nước nhỏ nên ít cơ hội." Thị trường lao động thực tế lớn hơn dân số nhiều lần vì lực lượng đi làm từ nước láng giềng.
• "Lương cao nên để dành được nhiều." Chi phí ở, nhất là nhà, rất cao — phép so đúng vẫn là tỉ lệ, và nhiều người chọn sống bên kia biên giới chính vì vế này.

Kiểm gì trước khi quyết

• Kế hoạch học tiếng — đặt mốc cụ thể, vì ở đây không có sức ép tự nhiên nào bắt bạn học.
• Điều kiện ngôn ngữ cho bậc cư trú mình nhắm.
• Nếu tính sống bên kia biên giới: cư trú, bảo hiểm và thuế thuộc nước nào — hỏi cả hai nước.
• Chi phí nhà ở thật, hỏi người mới sang gần đây.
• Nếu có con: trường học dùng những thứ tiếng nào và theo thứ tự nào.

Mọi điều kiện cụ thể đổi theo thời gian và theo từng trường hợp. Trang này mô tả cấu trúc: hỏi cơ quan có thẩm quyền của Luxembourg cho việc cư trú và lao động, hỏi người làm thuế cho nghĩa vụ thuế, hỏi cơ quan đại diện Việt Nam cho việc của công dân Việt Nam ở nước ngoài — rồi dừng ở đó.