Học tiếng Nhật thì dùng được ở Nhật. Học tiếng Hàn thì dùng được ở Hàn. Học tiếng Pháp thì dùng được ở hàng chục nước trên bốn châu lục — và đó là thứ nên đặt lên bàn cân ngay từ lúc chọn đi đâu, chứ không phải tính sau.
Đây là độ lệch riêng của Pháp: cửa nào của nó cũng mở vừa phải, nhưng thứ bạn học được khi đi qua có tầm với rộng khác thường.
Ba cửa vào Pháp không mở bằng nhau
- Đi học — cửa rộng nhất, và rẻ theo kiểu giống Đức. Hệ công thu ở mức rất thấp so với các nước nói tiếng Anh, và có hệ thống hỗ trợ riêng cho người học nước ngoài.
- Ở lại — có đường rõ, đi từ cư trú lên quốc tịch, và Pháp chấp nhận giữ đồng thời quốc tịch khác. Pháp thuộc cả Liên minh châu Âu lẫn khối Schengen, nên bậc cuối mở ra quyền trong toàn khối.
- Đi làm — vừa, rộng hơn ở nhóm nghề thiếu người và hẹp hơn ở nhóm cần bằng cấp được công nhận.
- Đi chơi — rộng, theo luật chung của Schengen, đếm bằng cửa sổ 90/180.
Vùng dùng được của tiếng Pháp: thứ ít ai tính vào quyết định
Khi cân nhắc bỏ mấy năm học một ngôn ngữ, câu đáng hỏi không phải "khó hay dễ" mà là "học xong thì dùng lại được ở đâu". Với tiếng Pháp, câu trả lời rộng bất thường:
- Nó không chỉ ở Pháp. Tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức hoặc thông dụng ở nhiều nước châu Âu khác, ở phần lớn Tây và Trung Phi, và ở một vùng lớn của Canada.
- Vùng Canada nói tiếng Pháp là chỗ nối đáng chú ý nhất với người Việt, vì Canada chấm điểm định cư và tiếng Pháp được cộng điểm. Nghĩa là công học tiếng Pháp ở Việt Nam có thể quy đổi thành điểm ở một nước hoàn toàn khác — điều không xảy ra với tiếng Nhật hay tiếng Hàn.
- Nên tiếng Pháp là một khoản đầu tư ít bị khoá vào một nơi. Nếu kế hoạch đổi hướng, phần đã học không mất đi — khác hẳn những ngôn ngữ chỉ sống trong đúng một nước.
Điều này không có nghĩa là Pháp dễ hơn nước khác. Nó có nghĩa là tính sai chỗ này thì bỏ lỡ một lợi thế thật, và rất nhiều người bỏ lỡ vì chỉ so học phí với cơ hội việc làm mà không so tầm với của thứ mình sắp học.
Hệ đại học Pháp có hai nhánh, và người ngoài hay nhầm
- Nhánh đại học công là nhánh lớn, thu ở mức rất thấp, tuyển theo hồ sơ và là nơi phần lớn người học nước ngoài vào.
- Nhánh trường chuyên biệt tuyển qua kỳ thi riêng hoặc quy trình riêng, số chỗ ít hơn nhiều, và có uy tín rất cao trong một số ngành.
- Hai nhánh dẫn tới hai quỹ đạo nghề nghiệp khác nhau ở Pháp, nên chọn nhánh là quyết định dài hạn chứ không chỉ là chọn trường. Người từ nước ngoài thường chỉ biết tới nhánh thứ nhất và không hay rằng nhánh thứ hai tồn tại.
Thủ tục nhiều bước: thời gian là chi phí thật
- Phần lớn việc giấy tờ ở đây đi qua nhiều bước, mỗi bước có lịch hẹn riêng. Đây là đặc điểm cấu trúc của bộ máy, không phải chuyện may rủi.
- Nên biến số đáng lo không phải "có được không" mà là "mất bao lâu". Kế hoạch tài chính nên tính dư cho quãng chờ, nhất là quãng đầu khi chưa có thu nhập.
- Giữ bản sao mọi thứ và đặt hẹn sớm là hai thói quen tiết kiệm nhiều thời gian nhất, và chúng không tốn gì.
Ba điều người ta hay tưởng sai về đường sang Pháp
- "Học phí thấp nên đi rẻ." Học phí chỉ là một vế. Chi phí ở, nhất là ở các thành phố lớn, mới là phần lớn — và khoản chứng minh tài chính phải có trước khi đi.
- "Nói được tiếng Anh là đủ trong quãng đầu." Trong giảng đường có thể, ngoài đời thì không. Việc hành chính, y tế, thuê nhà gần như đều bằng tiếng Pháp.
- "Cư trú ở Pháp là đi làm khắp Liên minh." Không — vẫn là chuyện thẻ cư trú do một nước cấp. Quyền toàn khối gắn với bậc cuối, giống mọi nước thành viên khác.
Kiểm gì trước khi quyết
- Bậc tiếng cần cho chương trình, và bậc tiếng cần cho đời sống — hai con số khác nhau.
- Nghề mình định làm có cần bằng được công nhận không.
- Khoản chứng minh tài chính và nguồn của nó.
- Chi phí ở tại đúng thành phố mình sẽ tới, không phải mức trung bình cả nước.
- Nếu tính đường dài có Canada: bắt đầu tiếng Pháp từ bây giờ, vì nó cộng điểm ở cả hai nơi.
Mọi điều kiện cụ thể đổi theo thời gian và theo từng trường hợp. Trang này mô tả cấu trúc: hỏi cơ quan có thẩm quyền của Pháp cho việc cư trú và học hành, hỏi cơ quan đại diện Việt Nam cho việc của công dân Việt Nam ở nước ngoài, hỏi luật sư khi có ràng buộc pháp lý — rồi dừng ở đó.
Vì sao vùng dùng được của tiếng Pháp lại đáng tính?
Vì khi bỏ mấy năm học một ngôn ngữ, câu đáng hỏi là học xong dùng lại được ở đâu. Tiếng Pháp là ngôn ngữ chính thức hoặc thông dụng ở nhiều nước châu Âu, phần lớn Tây và Trung Phi, và một vùng lớn của Canada — nên nếu kế hoạch đổi hướng thì phần đã học không mất đi.
Tiếng Pháp liên quan gì tới việc đi Canada?
Canada chấm điểm định cư và tiếng Pháp được cộng điểm. Nghĩa là công học tiếng Pháp ở Việt Nam có thể quy đổi thành điểm ở một nước hoàn toàn khác — điều không xảy ra với tiếng Nhật hay tiếng Hàn. Ai tính đường dài có Canada nên bắt đầu tiếng Pháp sớm.
Học ở Pháp có rẻ không?
Hệ công thu ở mức rất thấp so với các nước nói tiếng Anh, nhưng học phí chỉ là một vế. Chi phí ở, nhất là tại các thành phố lớn, mới là phần lớn — và khoản chứng minh tài chính phải có trước khi đi.
Thủ tục ở Pháp cần lưu ý gì?
Phần lớn việc giấy tờ đi qua nhiều bước, mỗi bước có lịch hẹn riêng, nên biến số đáng lo không phải có được không mà là mất bao lâu. Kế hoạch tài chính nên tính dư cho quãng chờ, nhất là quãng đầu chưa có thu nhập.
