Khi tra chi phí sống ở một nước, bạn thường đọc được một con số trung bình rồi tính theo đó. Với Angola thì con số ấy gần như chắc chắn sai với bạn — vì ở thủ đô tồn tại hai thị trường giá gần như tách rời nhau.
Một thị trường phục vụ đời sống bản địa. Một thị trường phục vụ người nước ngoài và doanh nghiệp quốc tế: nhà ở khu có an ninh, hàng nhập khẩu, dịch vụ theo chuẩn quốc tế. Bạn sẽ mua ở thị trường thứ hai, và giá ở đó cao hơn rất nhiều so với điều bạn đoán từ vị trí địa lý.
Ba cửa vào Angola không mở bằng nhau
- Đi làm — cửa chính với người Việt, tập trung ở dầu khí, xây dựng, hạ tầng, khai khoáng và thương mại; gần như luôn do doanh nghiệp đứng ra làm hồ sơ.
- Đi chơi — có thủ tục, và nước này đã nới quy định nhập cảnh với nhiều quốc tịch trong những năm gần đây.
- Đi học — cửa hẹp với người Việt.
- Ở lại lâu dài — hẹp, và gắn chặt với tư cách lao động; đây là nơi đến một chặng, không phải nơi tính định cư.
Hai thị trường giá: ba hệ quả khi thương lượng
- Đừng bao giờ nhận một mức lương rồi mới hỏi chi phí. Hỏi ngược lại: chỗ ở do ai lo, ở khu nào, và nếu bạn tự thuê thì mức thật là bao nhiêu — hỏi người mới sang trong một hai năm gần đây, không tra bảng.
- Hàng hoá phần lớn phải nhập, nên những thứ bạn quen mua rẻ ở Việt Nam có thể đắt bất ngờ. Ai đi cả nhà thì đây là khoản phải tính riêng, không gộp chung vào "sinh hoạt phí".
- Và hỏi rõ phần nào doanh nghiệp chi trực tiếp, phần nào trả vào lương. Hai cách ấy cho ra hai con số tiết kiệm rất khác nhau dù tổng chi của doanh nghiệp như nhau.
Phân biệt với Áo cho rõ: ở đó là hai tầng nhà thuê trong cùng một thị trường, và sau một thời gian cư trú bạn vào được tầng rẻ hơn. Ở đây là hai thị trường tách biệt theo đối tượng phục vụ — thời gian không tự đưa bạn sang thị trường kia.
Tiếng Bồ Đào Nha: khoản bắt buộc, và nó mở ra một khối
- Hành chính, pháp lý và phần lớn công việc đều bằng tiếng Bồ, nên đây không phải lựa chọn mà là điều kiện nếu bạn tính làm việc nghiêm túc ở đây.
- Tiếng Anh hẹp ngoài ngành dầu khí và doanh nghiệp quốc tế — đừng dựa vào nó cho thủ tục.
- Bù lại, thứ tiếng này nối bạn với một khối trải nhiều châu lục, gồm cả Brazil và Bồ Đào Nha — nên khác với nhiều thứ tiếng chỉ dùng trong một nước, công học ở đây mang đi được.
Đi lại và hạ tầng: tính theo thời gian thật
- Khoảng cách giữa các trung tâm lớn xa và đường bộ đường dài không phải lúc nào cũng thuận, nên bay nội địa là phương tiện thông thường cho quãng dài.
- Nếu công việc ở điểm dự án xa, hãy hỏi trước khoảng cách tới cơ sở y tế gần nhất tính bằng thời gian di chuyển thực tế — cùng câu hỏi đã dùng ở bài Mông Cổ và Papua New Guinea.
- Và từ Việt Nam sang đây là chặng dài phải nối chuyến, nên tra bằng công cụ khoảng cách rồi tính cả thời gian nối vào ngân sách về thăm nhà.
- Múi giờ lệch nhiều với Việt Nam, nên nếu bạn còn phối hợp công việc hoặc gia đình trong nước thì thống nhất khung giờ gọi trước thay vì mỗi lần lại canh.
Ba điều người ta hay tưởng sai về Angola
- "Tra chi phí sống là biết mình cần bao nhiêu." Bạn mua ở thị trường khác với con số bạn tra được.
- "Lương cao nên để dành được nhiều." Phụ thuộc phần chỗ ở và hàng nhập — hỏi trước cả mức lương.
- "Biết tiếng Anh là đủ vì làm dầu khí." Đủ trong nội bộ dự án; ra khỏi đó và với mọi thủ tục thì là tiếng Bồ.
Kiểm gì trước khi quyết
- Chỗ ở do ai lo, ở khu nào, và nếu tự thuê thì mức thật là bao nhiêu.
- Phần nào doanh nghiệp chi trực tiếp, phần nào trả vào lương.
- Nếu đi cả nhà: chi phí hàng hoá và trường học, tính riêng.
- Khoảng cách tới cơ sở y tế từ nơi làm việc.
- Kế hoạch học tiếng Bồ, và hiệu lực hộ chiếu qua công cụ hiệu lực hộ chiếu.
Mọi điều kiện cụ thể đổi theo thời gian và theo từng trường hợp. Trang này mô tả cấu trúc: hỏi cơ quan có thẩm quyền sở tại cho thị thực, cư trú và lao động, hỏi cơ quan đại diện Việt Nam cho việc của công dân Việt Nam ở nước ngoài, hỏi luật sư khi có ràng buộc pháp lý — rồi dừng ở đó.
Vì sao con số chi phí sống tra được lại sai với tôi?
Vì ở thủ đô tồn tại hai thị trường giá gần như tách rời: một phục vụ đời sống bản địa, một phục vụ người nước ngoài và doanh nghiệp quốc tế — nhà ở khu có an ninh, hàng nhập khẩu, dịch vụ theo chuẩn quốc tế. Bạn sẽ mua ở thị trường thứ hai.
Khác gì với hai tầng nhà ở Áo?
Ở Áo là hai tầng trong cùng một thị trường, và sau một thời gian cư trú bạn vào được tầng rẻ hơn. Ở đây là hai thị trường tách biệt theo đối tượng phục vụ — thời gian không tự đưa bạn sang thị trường kia.
Nên thương lượng thế nào?
Đừng nhận mức lương rồi mới hỏi chi phí. Hỏi ngược lại: chỗ ở do ai lo và ở khu nào; nếu tự thuê thì mức thật bao nhiêu — hỏi người mới sang gần đây; và phần nào doanh nghiệp chi trực tiếp, phần nào trả vào lương, vì hai cách cho hai con số tiết kiệm rất khác nhau.
Học tiếng Bồ Đào Nha có đáng không?
Đáng, và ở đây là bắt buộc chứ không phải lựa chọn — hành chính, pháp lý và phần lớn công việc đều bằng tiếng Bồ. Bù lại thứ tiếng này nối bạn với một khối trải nhiều châu lục gồm cả Brazil và Bồ Đào Nha, nên công học mang đi được.
